Artxiboak: Historia

Presoak Mirakruzeko “checa”n

(URRESTARAZU PARADA, Ion: Altza durante la guerra civil española. AHM, 2020, 38-45 orr.) ABACENS OLALLA, Pedro. Helbidea: Villa Bi-Semiac, Altza. ARAMBURU, Luis. Altzako Udalaren kontularia. CASARES LARRARTE, Santiago. Helbidea: Nafarroa etorbidea 39, 1.a, Altza. CAUDEVILLA, Valerio. Kapilaua, Gandásegui artzapezpikuaren laguntzailea. … [Gehiago irakurri…]

Atzerrira ebakuatutako haurrak

(URRESTARAZU PARADA, Ion: Altza durante la guerra civil española. AHM, 2020, 62-64 orr.) ISTÚRIZ FERNÁNDEZ, Catalina. 5 urte. Altzan, 1930eko abenduaren 1ean jaioa. Gurasoak/Tutoreak: Julian eta Sabina. Helbidea: Plazuela de San José 1, 4. ezk., Bilbo. HABANA baporean SESBera ebakuatua. … [Gehiago irakurri…]

Frantziako kontzentrazio-esparruetan barneratuak

(URRESTARAZU PARADA, Ion: Altza durante la guerra civil española. AHM, 2020, 67-71 orr.) ALKAIN MENDIZABAL Luis. 18 urte. Herrerakoa. Ikaslea. UGTko afiliatua. Euskadin, gudari; Katalunian, kabo. Campo de Judes-en (Sept-Fons) 1939ko apirilaren 1an barneratua; eta Campo de Gurs, Ilot D. 1939ko … [Gehiago irakurri…]

Atzeguardian hildakoak

(URRESTARAZU PARADA, Ion: Altza durante la guerra civil española. AHM, 2020, 109-115 orr.) ARISTIZABAL ECHEVERRIA, Ignacio. 59 urte. Jornalaria. Tradizionalista. Ignacio Aristizabal Zabalo bere semearen arabera, 1936ko abuztuaren 2an, bere aita eta anaia atxilotu zituzten, Gregorio eta Benito izeneko Pasaiako … [Gehiago irakurri…]

Borrokan eroriak

(URRESTARAZU PARADA, Ion: Altza durante la guerra civil española. AHM, 2020, 105-107 orr.) ALQUIZA USOBIAGA, Anastasio. Flechas Azules Hispaniar-Italiar Dibisio Mistoko legionarioa. 1939ko urtarrilean erori zen, ziurrenik Katalunian. AMUNDARAIN ORBEGOZO, Vicente. Leongo frontean eroria. ARZAC, Álvaro. Soldadua Sagardia zutabean. Santanderreko … [Gehiago irakurri…]

Pablo Landa Iribar

(Zestoa, 1885 – Zalla 1937) Pablo Landa Zestoatik Altzako Herrera auzora etorri zen lanera 1913an. Bederatzi anaia ziren Landa Iribartarrak, eta bera eta Maria Herrerara etorri ziren bizitzera; Pedro, berriz, Pablorekin oso lotuta zegoen anaia, Pasai Antxon finkatu zen, kontratista … [Gehiago irakurri…]

Juan Bautista Tejada Sáenz del Prado

(Santo Domingo de la Calzada 1857 – Bilbao 1937) Santo Domingo de la Calzadan (Errioxa) jaio zen 1857ko otsailaren 9an. Osasun-arrazoiak zirela medio Donostiara etorri zen, eta han Trinidad Duque de Estrada ezagutu zuen. 1896an ezkondu zen Trinitaterekin, eta urte … [Gehiago irakurri…]

Altzako udalbatzak Errepublika garaian (1931-1939)

KRONOLOGIA 1931 – 1931-04-12: Udal hauteskundeak – 1931-04-14: Errepublika aldarrikatu zen – 1931-04-17: Ez ohiko sesioa: Kargua utzi: Alkate, Juan Bautista Tejada; zinegotziak: Santiago Elizalde, Dionisio Elizalde, Manuel Galardi, José Luis Galardi, Agustín Garmendia, José Matxain, José Manuel Escudero, Pablo … [Gehiago irakurri…]

Antonio Silva de Herrera

Antonio Silva de Herrera (1896-?) Altzako alkate izan zen 1938ko urriaren 31tik 1940 apirilaren 6 arte, Donostiak Altza anexionatu zuen arte. Datu biografikoak 1896.- Villanueva (Sevilla) herrian jaio zen 1896ko apirilaren 1ean. (1) 1928.- Alberto Rodríguez González-el Villa Sevilla eraikitzen … [Gehiago irakurri…]

Angolako Katalina

“Noticia de la venta de una esclava altzatarra“, Estibaus 2000-12-16

Luis Manuel Irisarri Piquer

Luis Manuel Irisarri Piquer Donostian jaio zen 1908ko ekainaren 21ean eta 1936ko azaroaren 10ean fusilatu zuten. Salvadorren eta Ramonaren semea, familia Lodosako herri nafarrekoa zen jatorriz. Familia Donostiara bizitzera etorri zen eta, geroago, gurasoak banandu egin ziren. Luis Manuelek aitaren … [Gehiago irakurri…]

Claudio Egaña, korrikalaria eta Gerra Zibilaren biktima

Orain dela gutxi jakin dugu Claudio Egaña Otamendi, Herrera Sport elkarteko korrikalariaren gorpuzkiak berreskuratu dituztela. Egaña korrikalaria oso maitatua zen herritarren artean eta nazioartean lehiatu zuen, baina Gerra Zibila hasi zenean bere arrastoa desagertu zen. Orain badakigu anarkista zela eta … [Gehiago irakurri…]

La Asunción Ikastetxea

Kokapena: 43.321825, -1.948296 HASTAPENAK La Asunción komentua 1882. urtean sortu zen. Urte hartan, Kongregazioaren fundatzailea zen Anne-Eugénie Milleret de Brou-k Mirakruz etxearen lur eremua aukeratu zuen komentu berria eraikitzeko. Frantzian III. Errepublika politika antiklerikala ezartzen ari zen eta, baldintza horietan, … [Gehiago irakurri…]

Untziralekua, Herrerako

“Ez dakit zenbat denboraz jarraitu nuen bidean, tupustez milaka oihu berezik osaturiko harrabots zorrotz batek iratzarri ninduenean. Behatu nuen; mendi zut batzuen gibel-muga zeukaten bi muinoren artean nintzen, eta hogei tuasa barru, neraman bidea zakar trenkatzen zuen itsas adar batera … [Gehiago irakurri…]

Bidebietako Historiaren momentu batzuk

XII. mendean Antxo VI.a Nafarroako erregeak Leireko monasterioari Donostialdean zituen jabetza sorta bat eman zion eta horien artean Yrurdita saroia (“cubilare”) aurkitzen da, abeltzainen eta abereen babeslekua. 1465. urtean, ezagutzen den Altzako etxeen lehen zerrendan Parada eta Arnaobidao  agertzen dira.  … [Gehiago irakurri…]

Gaur egungo bizimodua

Bitxia izango litzateke, baina gertatuko balitz 1940an bertatik alde egindako altzatarren bat 2016 honetan itzultzea, lanak izango lituzke begi aurrean edukiko lukeena Altza dela esateko: planifikaziorik gabeko hirigintzan moldatutako auzotegi uniformeak lekukide ditugu premiak behartutako azpiegiturekin. Horren emaitza, hiriaren muga … [Gehiago irakurri…]

1960ko hamarraldia, immigrazioa

Diktaduraren abaroan, Donostiako Udalak bertako merkatarien aspaldiko asmoa bete nahi izan zuen, alegia, Pasaiako portuaren anexioa, Antxo eta San Pedro barrutiak bereganatuta. Hiria handitzeko eremua ematearen truke, Donostiak bere gain hartuko zituen bi barrutien arazo ekonomikoak, eta azpiegiturak eskainiko zituen. … [Gehiago irakurri…]

1936-1939, Gerra Zibila

Espainiako Gerra Zibila sortu aurreko egoera (1936) aski nahasia zen maila politiko, ekonomiko eta sozialean. Gizartea hautu politiko desberdinetan aurkatua zegoen, batak bestea ulertzeko zubirik gabe, Karlistaden ondoriozko elkarren uko gogorrean. Egoera hau larriagotu egin zen urte bereko otsailean, Frente … [Gehiago irakurri…]

XIX. mendea, gizarte berria

Liberalek maila politikoan hartu zuten nagusigoa lotua dago maila ekonomikoan izan genituen aldaketekin, hauetatik abiatu baitzen Gipuzkoa, nekazaria izatetik, industriala izatera iritsiko zen berrikuntzan. Lege berriek burdinbideak, errepideak eta banketxeak sortzea eta sendotzea ekarri zuten. Finantzetan eta garraioetan egindako hobekuntzak … [Gehiago irakurri…]

Gaurko gizartearen erroak

XIX. mendea nolakoa izango zen, garrantzi handiko ondorioak ekarriko zituzten bi gertakarik iragarri zuten: Industriaren Iraultzak eta Frantziako Iraultzak. Batak alor ekonomikoa irauli zuen, besteak alor politikoa. Biek ala biek aldaketa sakonak eragin zituzten gizartean. Ideologia aldetik, bitan zatitu zen … [Gehiago irakurri…]

XVIII. mendea, krisiari jo eta pasa

XVI. mendea hazkunde aroa izan baldin bazen, XVII.a krisiaren mendea izan zen: Ternuan balearen arrantza bakandu, burdinaren esportazioa urritu, gari eta arto uztak apaldu. Hala ere, XVII.aren hasieran soroetan sartu zen Ameriketako artoak estali egin zuen, neurri handi batean, bestelako … [Gehiago irakurri…]

Portua

Altzak badauka nondik itsasoratu, Pasaiako portua bertan dagoenez. Altzatarrek harreman estua zuten putzu gaziarekin: egurra zela edo sagardoa zela, arrantza zela edo itsasketa zela, aukera politak zeuzkaten portuan etxeko ekonomia hobetzeko. Mugimendu gaitza ibili zuen Pasaiak arrantzan eta merkataritzan Erdi … [Gehiago irakurri…]

XVI. mendea, dabilen komunitatea

Ekonomia indartu eta biztanleria hazi egin zen XVI. mendean. Demografiaren eta sagardo demandaren handitze honek sagastiak landatzeko lurrak zabaldu beharra ekarri zuen, eta noski, sagardogintza azkartzea. Pasaiako portuko ontziek eta Donostiako hiriak erosten zuten ekoizpena. Baserri eta errota berriak eraiki … [Gehiago irakurri…]

1390, altzatarrek batzarra osatu

Altzan kokatutako familiek, pixkanaka, elkarrenganako loturak sendotu zituzten. Sasiak kendu, basoak zaindu, bideak ebaki, aterpeak jaso… auzolanak nortasun bat eman zien. Nekazaritzaren hedatzeak lurren jabetza partikularrak ekarri zituen eta, ondorioz, lurjabeek leinu-etxeak eraiki zituzten. Lurjabe hauek, Gipuzkoako gainerakoekin, batzarretan biltzen … [Gehiago irakurri…]

1141, Altza historian ageri

XII. mendea bere erditsuan zela ageri zaigu Altza historia idatzian, eta ageri behar zuen. Garai hartako gizakiek teknikan eginak zituzten aurrerapenek eta demografian hartu zuten hazkundeek aldakuntza nabarmenak eragin zituzten Altzan bertan biztanleriaren antolamenduan, bai eremu sozialean, bai lurraldearenean. Inguruarekin … [Gehiago irakurri…]

Txoritokietan Neolitikoa

Kristo aurreko 4.000 urte inguru hasi zen gure lurretan nekazaritza eta abere basatien etxekotzea. Gizakiak harria lantzeko modua ere aldatu zuen, tresna hobeak eta eraginkorragoak sortuz. Lurraldearekin zeukan harremana ere aldatu zuen gizakiak. Leize zuloetan bizitzea noizbehinkako kontua bihurtu zen. … [Gehiago irakurri…]

Ametzagainan Paleolitikoa

Altza ezin hobeagoko kokagunean daukagu ezarria. Europako Mendebaldetik Iberia Penintsularako bide naturala izanik, gure lurretatik barrena ibili izan dira, antzinatik, abereak eta gizakiak. Horren lekukotza eman dute Urumea ibarrean eta Pasaiako portuaren inguruan aurkitu diren aztarna arkeologikoek. Baina, zer dakigu … [Gehiago irakurri…]

ZUBIETA

 

HERRI KIROLA

 

LEKUKOAK PROIEKTUA

 

AÑORGAKO HISTORIA MINTEGIA GORGA

 

ANTXOTARROK HISTORIA MINTEGIA

 

OROIMEN HISTORIKOA

 

(Español) ALTZA. Tierra de

 

Kontzeju

Eduki hau ez dago euskaraz

Gerra Zibila

“Fusilamientos y guerra civil en Bidebieta” In: estibaus.info   ( 2004/12/..) “Udal errepublikanoetatik frankistetara” In. estibaus.info (2011/05/27) “Altzatarrak en el batallón Karl Liebknecht” In: estibaus.info (2012/01/20) “Encarcelamiento del médico Román Irigoien (1936)” In: estibaus.info (2012/02/27) ALTZA HISTORIA MINTEGIA: “Documentos de la … [Gehiago irakurri…]

VARGAS PONCE

 

FRANTSES INBASIOA

 

HIRURTEKO LIBERALA

 

BIZTANLERIA

POBLACIÓN Año 1900 – 2.103 habs. Año 1910 – 2.683 habs. Año 1920 – 4.005 habs. Año 1926 – 4.350 habs. Año 1930 – 5.425 habs. Año 1939 – 6.000 habs. Año 1941 – 7.159 habs. Iturria: ROQUERO USSÍA, Mª … [Gehiago irakurri…]